គម្ពីរសុពោធាលង្ការបាឡិប្រែ

 

សុពោធាលង្ការបាឋោ

ប្រែលោតប្រយោគ

..................................

          នមោ រីការនមស្សការ ភគវតោ ចំពោះព្រះមានព្រះភាគ អរហតោ ជាព្រះអរហន្ត សម្មាសម្ពុទ្ធស្ស ដែលទ្រង់ត្រាស់ដឹងនូវញេយ្យធម៌ទាំងពួងដោយប្រពៃ តស្ស ព្រះអង្គនោះ (អត្ថុ ចូរមាន មយ្ហំ ដល់ខ្ញុំ) ។

បរិច្ឆេទទី ១ ទោសាវពោធ

          ទោសាវពោធបឋមបរិច្ឆេទោ រីបរិច្ឆេទទី ១ ដែលសម្តែងនូវការប្រាប់នូវ​ទោស (មយា គឺខ្ញុំ វុច្ចតេ នឹងពោល អយំ ដូចតទៅនេះ), “រតនត្តយប្បណាមោ ។បេ។ បឋមោ បរិច្ឆេទោ” (ឥតិ ដូច្នេះ) ។

១.រតនត្តយប្បណាម

(ការប្រណាមនូវព្រះរតនត្រ័យ)

          រតនត្តយប្បណាមោ រីការប្រណាមនូវព្រះរតនត្រ័យ មុនិន្ទវទន-ម្ភោជ ។បេ។ មយ្ហំ បីណយតំ មនំ (ឥតិ ដូច្នេះ), វាណី រីព្រះសទ្ធម្ម  មុនិន្ទវទ-នម្ភោជគព្ភសម្ភវសុន្ទរី ជាគុណជាតិដ៏ល្អដែលកើត​ឡើង​​ព្រមក្នុងប្រអប់ គឺព្រះឱស្ឋដែលជាតម្រាស់របស់ព្រះមានព្រះភាគជាកំពូលនៃអ្នកប្រាជ្ញ​ សរណំ ជាទីពឹង បាណីនំ[1] នៃសត្វទាំងឡាយ​ មនំ ញុំាងចិត្ត មយ្ហំ របស់ខ្ញុំ បីណយតំ អោយឆ្អែត ។

២.និមិត្ត

(ហេតុនៃការតែងគម្ពីរនេះ)

និមិត្តំ រីហេតុ (គន្ថការស្ស នៃការរចនានូវគម្ពីរ) រាមសម្មាទ្យាលង្ការា ។បេ។ សុទ្ធមាគធិកា ន តេ (ឥតិ ដូច្នេះ), រាមសម្មាទ្យលង្ការា រីអលង្ការសាស្ត្រទាំងឡាយមានគម្ពីរាមសម្មៈជាដើម សន្តោ ដ៏ល្អ បុរាតនា ក្នុងកាលមុន សន្តិ មាន (កិញ្ចាបិ សូម្បីក៏ពិត), តថាបិ យ៉ាងនោះឯង សុទ្ធមាគធិកា រីកុលបុត្រអ្នកប្រកបក្នុងភាសាមគធតែម្យ៉ាងទាំង​ឡាយ ន វឡញ្ជេន្តិ រមែងមិនប្រើប្រាស់(មិនអាច​ប្រើប្រាស់បាន) តេ (រាមសម្មាទ្យាលង្ការេ នូវអលង្ការសាស្ត្រទាំងឡាយមានគម្ពីររាមសម្មៈ​ជាដើម​ទាំងឡាយ)នោះ ។

៣.អភិធានាទិកៈ

(គំនិតនៃការតែងគម្ពីរមានឈ្មោះនៃគម្ពីរជាដើម)

អភិធានាទិកំ រីឈ្មោះនៃគម្ពីរជាដើម តេនាបិ នាម តោសេយ្យំ ។បេ។ លក្ខណំ កថយាម្យហំ (ឥតិ ដូច្នេះ), តេន (ការណេន ព្រោះហេតុ)នោះ ឯសោ បរិស្សមោ រីសេចក្តីឧស្សាហ៍នុ៎ះ (អហោសិ បាន​មានហើយ មយ្ហំ ដល់ខ្ញុំ ចិន្តនេន ដោយគំនិត ឥតិ ថា) អបិ នាម ធ្វើដូចម្តេចហ្ន៎ (អហំ រីខ្ញុំ) ឯតេ (សុទ្ធមាគធិកេ ញុំាងកុលបុត្រអ្នកប្រកបក្នុងភាសាមាគធតែម្យ៉ាងទាំងឡាយ)នុ៎ះ អលង្ការវជ្ជិតេ ដែលវៀរចាកអលង្ការសាស្ត្រ តោសេយ្យំ គប្បីអោយត្រេកអរ អលង្ការេន ដោយអលង្ការសាស្ត្រ អនុរូបេន ដែលមានសភាពដ៏សមគួរ ឯសំ (សុទ្ធមាគធិកានំ ដល់កុលបុត្រអ្នកប្រកប​ក្នុងភាសាមគធៈ​តែម្យ៉ាងទាំងឡាយ)នុ៎ះ​ ។

៤.គាថាសម្តែងទោសរបស់ការរៀន

          បញ្ញា រីបញ្ញា អនេកសត្ថន្តរោចិតា ដែលចងចាំនូវគម្ពីរដទៃទៀតជាច្រើន យេសំ[2] (កុលបុត្តានំ គឺកុលបុត្រទាំងឡាយ)ឯណា ន សញ្ចិតា មិនសន្សំទុកហើយ, ឯតេ(កុលបុត្តា រីកុលបុត្រទាំង​ឡាយ)​នុ៎ះ សម្មោហ-ព្ភាហតា (ហុត្វា) ឯវ ជាអ្នកដែលមានមោហៈគ្រប់សង្កត់ហើយមែនពិត ន អវពុជ្ឈន្តិ រមែងមិនដឹង កិញ្ចិបិ សូម្បីនូវអ្វីសោះ ។

 

៥.គាថាសម្តែងប្រយោជន៍ក្នុងការៀន

          គរូនំ បាទសុស្សូសា រីការបដិបត្តិ(បម្រើ)ទៀបជើងនៃគ្រូទាំង ឡាយ យេសំ (កុលបុត្តានំ របស់កុលបុត្រទាំងឡាយ)ឯណា នត្ថិ មិនមាន, កឹ (បយោជនំ រីប្រយោជន៍)អ្វី តេហិ (កុលបុត្តេហិ ដោយកុលបុត្រទាំងឡាយ)នោះ (នត្ថិ រមែង​មិនមាន) ឥហ (លោកេ ក្នុងលោក)នេះ, យេ កុលបុត្តា រីកុលបុត្រទាំងឡាយ)ឯណា តប្បាទរជោកិណ្ណា ដែលជាអ្នកកោតក្រែងហើយ​ដោយ​ធូលីក្នុងជើង​របស់គ្រូនោះ (ហោន្តិ រមែងមាន), តេ (កុលបុត្តា) ឯវ (រីកុលបុត្រទាំងឡាយ)នោះឯង សាធូ វិវេកកិនោ (ហោន្តិ រមែងជា)មនុស្សល្អដែលបានដល់នូវប្រាជ្ញដ៏វិសេស ។

៦.ការសិក្សាគម្ពីរសុពោធាលង្ការធ្វើឲ្យក្លាយជាកវី

          កវិជ្ជនា រីជនជាកវីទាំងឡាយ កព្វនាដកនិក្ខិត្តនេត្តចិត្តា ដែលជាអ្នកមានភ្នែកនិងចិត្ត គឺខ្លួន​ដាក់ចូលហើយក្នុងកាព្យសាស្ត្រនិងនាដសាស្ត្រ រចយន្តិ រមែងរចនា ពន្ធំ នូវបទប្រព័ន្ធ[3] យំ កិញ្ចិ ឯណានីមួយ​, ឯតំ (ពន្ធំ រីបទប្រព័ន្ធ)នុ៎ះ ន វិម្ហយករំ[4] បរំ (ហោតិ មិនរមែងជា)ការធ្វើនូវ កិរិយាចាប់ចិត្តយ៉ាងក្រៃលែង ។

៧.គាថាបន្តអត្ថនៃគាថាទី ៦

យេ (ជនា រីជនទាំងឡាយ)ឯណា អវិហិតាទរា ជាអ្នកមានការអើ ពើរដែលខ្លួនមិន​បាន​ធ្វើហើយ តត្ថ (កព្វនាដកេសុ) អបិ សូម្បី(ក្នុងកាព្យសាស្ត្រនិងនាដសាស្ត្រទាំងឡាយ)នោះ វិញ្ញូ ញុំាងអ្នកប្រាជ្ញទាំងឡាយ តោសេន្តិ រមែង​អោយត្រេកអរ យេន (ពន្ធេន ដោយបទប្រព័ន្ធ)ឯណា, សោ ពន្ធោ ឯវ រីបទប្រព័ន្ធនោះឯង សវិម្ហយោ (ហោតិ រមែងជា)បទប្រព័ន្ធដែលប្រព្រឹត្តទៅមួយ​អន្លើដោយភិសវង់, តេ (ជនា) ឯវ (រីជនទាំង ឡាយ)នោះឯង បដិភាវន្តោ (ហោន្តិ រមែងជា)អ្នកមាន​បដិភាណ ។

៨.គាថាសម្តែងនូវលក្ខណៈនិងប្រភេទរបស់បទប្រព័ន្ធ

          ច ម្យ៉ាងវិញទៀត សទ្ទត្ថា ស័ព្ទនិងអត្ថទាំងឡាយ សហិតា ដែលប្រកបជាមួយគ្នាហើយ(ដែលប្រព័ន្ធចូលគ្នាហើយ) ទោសវជ្ជិតា ដ៏វៀរហើយចាកទោស ពន្ធោ នាម ឈ្មោះថា បទប្រព័ន្ធ, អយំ (ពន្ធោ រីបទប្រព័ន្ធ)នេះ ភវេ គប្បីមាន ភេទេន ដោយប្រភេទ តិធា ៣ ប្រការ បជ្ជគជ្ជ-វិមិស្សានំ នៃការប្រព័ន្ធជាបទគាថា​និងបទរាយនិងបទគាថាដែលលាយដោយបទរាយ[5] ។

៩.គាថាសម្តែងបទប្រព័ន្ធមាន ២ ប្រភេទ

          បជ្ជមយពន្ធោ រីបទប្រព័ន្ធដែលសម្រេចហើយដោយគាថា (មយា គឺខ្ញុំ) និរុប្បតេ រមែង​សម្តែង ទ្វិធា ដោយ ២ ប្រការ បុន ម្តងទៀត និពន្ធោ ច អនិពន្ធោ ច (ឥតិ ថា) រីបទនិពន្ធៈ ១ រីអនិពន្ធៈ ១, តុ ចំណែកឯ        អលង្ការា អលង្ការសាស្ត្រទាំងឡាយ តំ (ពន្ធំ ញុំាងបទប្រព័ន្ធ)នោះ     បាបេន្តិ រមែងអោយដល់ វិន្ទនីយតរត្តនំ នូវភាវៈជាបទប្រព័ន្ធដែលបុគ្គលគប្បីចូលចិត្ត​យ៉ាង​ក្រៃលែង ។

១០.អលង្ការជាសម្ផស្សរបស់បទប្រព័ន្ធ

          អនវជ្ជំ មុខម្ភោជំ​ (ច) រីផ្កាឈូក គឺមុខដែលមិនមានទោស(ផង) អនវជ្ជា ភារតី ច រីសំដីដែល​មិនមានទោសផង អលង្កតា ឯវ ដែលលោកប្រដាប់ហើយមែនពិត សោភន្តេ ​រមែង​ល្អ​ស្អាត​, ឯតេ (មុខសទ្ទា រីមុខនិងស័ព្ទទាំងឡាយ)នុ៎ះ និរលង្កតា ដែលលោកមិនប្រដាប់ហើយ (សោភន្តេ រមែងស្អាត) កឹ នុ យ៉ាងដូចម្តេចឬ ។

---

១.បទថា បាណិនំ = បាណីនំ ដែលលោករស្សជា បាណិនំ នេះដើម្បីសម្រួលតាមគណៈឆន្ទ ។

២.បទថា យេសំ ខ្ញុំប្រែយោងបទថា កុលបុត្តានំ, បទនេះមានរូបប្រកបដោយចតុត្ថីឬឆដ្ឋីវិភត្តិ​ប៉ុន្តែក្នុងគាថា​នេះចុះក្នុង​អត្ថ​​តតិយាវិភត្តិដែលមាននាទីជាអនភិហិតកត្តាព្រោះមានបទថា ន សញ្ចិតា ជាអនភិហិតកត្តី​ដែលបទថា  យេសំ ពោល​ដល់ ។

៣.ពាក្យថា ប្រព័ន្ធ តាមវចនានុក្រមខ្មែរពន្យល់ថា ចងក្រងជាគាថាឬជាកាព្យ, លោកអោយជាឧទាហរណ៍​ថា​ ប្រព័ន្ធ​គាថាសំស្ក្រឹតឬគាថាបាលី ។

៤.ពាក្យថា  វិម្ហយំករំ = ការធ្វើអោយភិសវង់ ។ មើលពាក្យ  ភិសវង់​ ក្នុងវចនានុក្រមខ្មែរផង ។

៥.បទប្រព័ន្ធមាន ៣ គឺបជ្ជ បានដល់ គាថាសុទ្ធ តាមចាស់ទំប្រែពាក្យ  បជ្ជ ថា រយក្រង ។  បជ្ជ < បទ៑ + អ-បច្ច័យ​ក្នុង​អរហតិតទ្ធិតមានវិគ្រោះថា  បទំ អរហតីតិ បជ្ជំ បានដល់ ពាក្យដែលគួរ​ប្រដាប់នូវបទ ។ បជ្ជ ចែកចេញជា ៤ ប្រភេទគឺ មុត្តកៈ ១ កុលកៈ ១ កោសៈ ១, សង្ឃាតៈ ១ ។ ពាក្យថា គជ្ជ បានដល់បទប្រព័ន្ធដែលគ្មានគាថា គឺជាពាក្យរាយសុទ្ធ ចាស់ទំប្រែពាក្យ គជ្ជ ថា រយកែវ ឬកម្រងកែវ ចែកចេញជា ២ ប្រភេទគឺ អាខ្យាយិកៈ ១ និង កថា ១ ។  គជ្ជ < គទ៑ + ណ្យ វិគ្រោះថា គជ្ជតីតិ គជ្ជំ បានដល់ ពាក្យដែលបុគ្គលបន្លឺចេញមក ។ ចំណែក  វិមិស្ស បានដល់​បទប្រព័ន្ធដែលមានទាំងគាថានិងមានទាំងពាក្យរាយ ។ វិមិស្ស < វិ +​ មិស្ស + ណ វិគ្រោះថា វិមិស្សតីតិ វិមិស្សោ បានដល់ បទប្រព័ន្ធផ្សំ បានន័យថា មានទាំងបជ្ជៈនិងគជ្ជៈ​លាយ​ចូលគ្នា ។